Elk jaar opnieuw dezelfde vraag bij het afsluiten of verlengen van een zorgverzekering: het verplichte eigen risico van €405 laten staan, of het vrijwillig verhogen naar €585, €685, €785 of €885 — in ruil voor een lagere maandpremie? Voor een polishouder die nooit zorg afneemt is dat een aantrekkelijke afweging. Maar de nuance zit in de details.
Hoe werkt het vrijwillig eigen risico?
Bovenop het verplichte eigen risico van €405 kun je vrijwillig kiezen voor een hoger eigen risico — in stappen van €100 tot maximaal €885. Voor elke stap krijg je een premiekorting:
- €505 eigen risico: €4–€6 korting per maand
- €685 eigen risico: €12–€16 korting per maand
- €885 eigen risico (max): €18–€24 korting per maand
Dat klinkt overzichtelijk. Maar wat je in januari niet weet, is hoeveel zorg je daadwerkelijk gaat afnemen in het komende jaar.
De rekensom
Voor het hoogste eigen risico (€885 in totaal), met een premiekorting van €22 per maand (€264 per jaar):
Scenario A — geen zorg afgenomen:
- Premiekorting: €264
- Extra eigen risico betaald: €0
- Netto winst: €264
Scenario B — €405 aan zorg (verplichte eigen risico opgebruikt):
- Premiekorting: €264
- Extra eigen risico betaald: €0 (binnen het verplichte deel)
- Netto winst: €264
Scenario C — €885 aan zorg (alles opgebruikt):
- Premiekorting: €264
- Extra eigen risico betaald: €480
- Netto verlies: €216
Scenario D — €2.000 aan zorg (zware behandeling):
- Premiekorting: €264
- Extra eigen risico betaald: €480
- Netto verlies: €216 (boven €885 betaalt verzekeraar)
Het kantelpunt zit bij ongeveer €700 aan zorg per jaar — voor wie boven dat bedrag verwacht uit te komen, is een hoger vrijwillig eigen risico verliesgevend.
Wat valt buiten het eigen risico?
Belangrijk om te weten: niet alle zorg valt onder het eigen risico. De huisarts, verloskundige zorg en kraamhulp zitten erbuiten. Wat erbinnen valt: ziekenhuisbehandelingen, specialistische zorg, een groot deel van de medicijnen, fysiotherapie via het basispakket (chronisch), GGZ-behandelingen.
Voor wie loont een hoog vrijwillig eigen risico?
Op basis van risicoprofielen:
Bijna zeker geen zorg nodig:
- Gezonde mensen onder de 30 zonder chronische aandoeningen
- Mensen die de afgelopen 5 jaar nooit specialistische zorg hebben afgenomen
- Mensen die preventief gezond leven en geen verwachte ingrepen hebben
Voor deze groep: hoog vrijwillig eigen risico (€885) is rationeel.
Mogelijk wel zorg nodig:
- Mensen tussen 30 en 50 zonder chronische aandoeningen maar met enige risico's
- Mensen die jaarlijks gemiddeld zo'n €200–€400 aan zorg afnemen
- Mensen die fysio-therapie hebben afgenomen het afgelopen jaar
Voor deze groep: een gematigd vrijwillig eigen risico (€505 of €605) levert vaak een kleine winst op zonder veel risico.
Vrijwel zeker zorg nodig:
- Mensen met chronische aandoeningen (suikerziekte, hart- en vaatziekten, COPD)
- Mensen ouder dan 65
- Mensen die periodieke specialistische behandelingen ondergaan
- Mensen die GGZ-trajecten volgen
Voor deze groep: geen vrijwillig eigen risico — de premiekorting wordt vrijwel zeker verloren.
Het reservering-argument
Een ander argument om het eigen risico laag te houden: liquiditeit. Niet iedereen heeft op willekeurig moment €885 op de bankrekening om een onverwachte rekening van de verzekeraar te kunnen betalen. Voor wie krap zit met liquiditeit, kan een lager eigen risico ondanks de hogere premie een veiligere keuze zijn — je hoeft de €885 niet plotseling te kunnen vrijmaken.
Een truc die niet werkt: tijdelijk hoog eigen risico
Sommige mensen denken: "Ik neem dit jaar het maximale eigen risico, en volgend jaar als ik weet dat ik veel zorg nodig heb, zet ik het terug naar €405." Dat is mogelijk per kalenderjaar (bij de jaarlijkse keuzeperiode), maar zorgkosten die je toch in december krijgt — bijvoorbeeld een onverwachte ingreep — zitten je dan toch in de schoenen.
Voor wie verwacht dat hij in een specifiek jaar een grote behandeling krijgt: regel dat vooraf en kies tijdig terug naar €405.
Slot
De keuze is in essentie een gok over hoeveel zorg je in het volgende jaar gaat afnemen. Voor gezonde mensen die de afgelopen 3–5 jaar weinig zorg hebben afgenomen, levert het hoogste vrijwillig eigen risico €200–€264 winst per jaar op. Voor wie dat patroon niet voldoet, of voor wie te weinig liquiditeit heeft om een onverwachte €885 te kunnen betalen, is het verplichte eigen risico van €405 de veiligere keuze.
Een goede vuistregel: kies het hoogste vrijwillig eigen risico alleen als je in de afgelopen drie kalenderjaren tweemaal of vaker geen enkele zorgkosten boven het verplichte eigen risico hebt gemaakt. Dan ben je ook in het komende jaar statistisch in de groep die nauwelijks zorg afneemt.